Alechin: Aleksander Alechin, czwarty mistrz świata w szachach

10

Aleksander Aleksandrowicz Alechin, urodzony 31 października 1892 roku w Moskwie, to postać monumentalna w historii szachów, powszechnie uznawana za jednego z najwybitniejszych graczy wszech czasów. Ten rosyjski arcymistrz, który w 1927 roku zdobył tytuł Mistrza Świata, pokonując w decydującym meczu José Raúla Capablankę, do dziś fascynuje swoim życiorysem. Alechin, pochodzący z zamożnej rodziny, na przestrzeni lat zdobył francuskie obywatelstwo i reprezentował Francję na arenie międzynarodowej. Jego życie, naznaczone zarówno błyskotliwymi sukcesami szachowymi, jak i burzliwymi wydarzeniami historycznymi, zakończyło się w 1946 roku w portugalskim mieście Estoril, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo teoretyczne i liczne kontrowersje.

Aleksander Alechin na [marzec 2024] ma 131 lat, jest wdowcem po dwukrotnym małżeństwie i ojcem dwójki dzieci. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych szachistów w historii, a jego największym osiągnięciem jest zdobycie i obrona tytułu Mistrza Świata.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Aleksander Alechin urodził się 31 października 1892 roku, co na marzec 2024 roku daje wiek 131 lat.
• Żona/Mąż: Był dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Ma dwoje dzieci.
• Zawód: Arcymistrz szachowy, teoretyk szachowy.
• Główne osiągnięcie: Zdobycie i obrona tytułu Mistrza Świata w szachach.

Podstawowe informacje o Aleksandrze Alechinie

Alexander Aleksandrowicz Alechin urodził się 31 października 1892 roku (według starego stylu 19 października) w Moskwie, w ówczesnym Imperium Rosyjskim. Jego przyjście na świat miało miejsce w czasach dynamicznych zmian społecznych i politycznych, które w przyszłości miały znaczący wpływ na jego losy. Już od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe zdolności, które wkrótce miały ukierunkować jego życie na tory szachowej kariery. Okoliczności jego zgonu 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii, w wieku 53 lat, do dziś pozostają przedmiotem spekulacji, czyniąc go jedynym mistrzem świata w historii, który odszedł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski.

Daty i miejsce urodzenia

Aleksander Aleksandrowicz Alechin przyszedł na świat 31 października 1892 roku w Moskwie, stolicy ówczesnego Imperium Rosyjskiego. Data ta, podana według nowego stylu, odpowiada 19 października według starego stylu, co było powszechną praktyką w tamtych czasach. Jego moskiewskie korzenie stanowiły punkt wyjścia dla niezwykłej podróży, która miała go zaprowadzić na szczyty światowych szachów i do politycznych zawirowań XX wieku.

Pochodzenie i status społeczny

Alechin wywodził się z bardzo zamożnej i wpływowej rosyjskiej rodziny. Jego ojciec, Aleksander Iwanowicz Alechin, był znaczącym właścicielem ziemskim oraz radcą stanu, pełniącym funkcję w konserwatywnej czwartej Dumie. Matka, Anisja Iwanowna Alechina, była córką bogatego przemysłowca. Takie pochodzenie zapewniło młodemu Aleksandrowi dostęp do edukacji i możliwości rozwoju, a także ukształtowało jego pierwsze spojrzenie na świat, choć późniejsze wydarzenia miały radykalnie zmienić jego życie i status.

Obywatelstwo i emigracja

Choć Alexander Alechin urodził się jako Rosjanin, burzliwe wydarzenia rewolucyjne i wojenne zmusiły go do opuszczenia ojczyzny. W 1921 roku opuścił Rosję Radziecką i wyemigrował do Francji, niezwykle ważnego ośrodka kultury i szachów w tamtym okresie. Od 1925 roku reprezentował Francję na arenie międzynarodowej, co stanowiło symboliczne zerwanie z przeszłością i otwarcie nowego rozdziału w jego życiu, już jako obywatel francuski. Jego decyzja o emigracji była podyktowana nie tylko poszukiwaniem stabilizacji, ale także chęcią kontynuowania kariery szachowej w sprzyjającym środowisku.

Wykształcenie

Aleksander Alechin posiadał solidne wykształcenie, które miało znaczący wpływ na jego sposób myślenia i analizy. Po przeprowadzce do Petersburga pod koniec 1911 roku, wstąpił do elitarnej Cesarskiej Szkoły Prawa dla Szlachty, co świadczyło o jego ambicjach i dążeniu do zdobycia formalnego wykształcenia. W latach 20. XX wieku, już po emigracji, kontynuował studia prawnicze na prestiżowej Sorbonie w Paryżu. Jego biegłość w dziedzinie prawa sprawiła, że w latach 30. powszechnie tytułowano go „dr Alechinem”, co podkreślało jego intelektualne kompetencje także poza planszą szachową.

Śmierć w niewyjaśnionych okolicznościach

Śmierć Aleksandra Alechina nastąpiła 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii, w wieku zaledwie 53 lat. Był on jedynym w historii mistrzem świata w szachach, który zmarł, wciąż dzierżąc ten prestiżowy tytuł. Okoliczności jego zgonu do dziś pozostają niejasne i stanowią przedmiot wielu teorii, od naturalnych przyczyn po bardziej dramatyczne scenariusze. Jego odejście w tak młodym wieku i w tak tajemniczych okolicznościach dodało kolejną warstwę legendy do postaci, która już wcześniej była otoczona aurą niezwykłości.

Życie prywatne Aleksandra Alechina

Życie prywatne Aleksandra Alechina było równie burzliwe i skomplikowane jak jego kariera szachowa. Choć dane o jego rodzinie nie są obszerne, jedno małżeństwo odegrało kluczową rolę w jego losach, umożliwiając mu opuszczenie ogarniętej rewolucją Rosji i rozpoczęcie nowego życia na Zachodzie. Jego związki i wybory osobiste często odzwierciedlały zawirowania historyczne i polityczne, w których przyszło mu żyć.

Drugie małżeństwo i wyjazd z Rosji

Jednym z kluczowych wydarzeń w życiu osobistym Aleksandra Alechina było jego drugie małżeństwo. 15 marca 1921 roku poślubił Annelise Rüegg, szwajcarską dziennikarkę i delegatkę Kominternu. Różnica wieku – Annelise była od niego o trzynaście lat starsza – nie stanowiła przeszkody dla ich związku. To właśnie to małżeństwo okazało się być kluczem do legalnego opuszczenia Rosji Radzieckiej, otwierając mu drzwi do dalszej kariery i życia w Europie Zachodniej.

Wpływ małżeństwa na emigrację

Zawarcie związku małżeńskiego z Annelise Rüegg, która miała kontakty w międzynarodowych kręgach, miało fundamentalne znaczenie dla możliwości emigracji Aleksandra Alechina z Rosji. W burzliwych czasach po rewolucji październikowej, opuszczanie kraju było procesem skomplikowanym i obarczonym ryzykiem. Małżeństwo z obywatelką neutralnej Szwajcarii, która dodatkowo była związana z Kominternem, umożliwiło mu uzyskanie niezbędnych dokumentów i pozwoleń, co pozwoliło mu na legalne przekroczenie granicy i rozpoczęcie nowego etapu życia w Europie Zachodniej, gdzie mógł w pełni poświęcić się swojej pasji do szachów.

Kariera szachowa Aleksandra Alechina

Kariera szachowa Aleksandra Alechina to historia niezwykłego talentu, determinacji i nieustannego dążenia do perfekcji. Od pierwszych kroków na planszy, przez spektakularne zwycięstwa turniejowe, aż po zdobycie i obronę tytułu Mistrza Świata, jego droga stanowi przykład jednego z najbardziej fascynujących życiorysów w historii szachów. Alechin nie tylko dominował na szachownicy, ale także wnosił znaczący wkład w rozwój teorii gry, a jego styl gry inspirował kolejne pokolenia graczy.

Początki kariery i pierwsze sukcesy

Pierwsze kroki Aleksandera Alechina na drodze do szachowej wielkości miały miejsce już w bardzo młodym wieku. Swoją pierwszą znaną partię rozegrał w wieku zaledwie 10 lat, uczestnicząc w turnieju korespondencyjnym, który rozpoczął się 3 grudnia 1902 roku. Już te wczesne starty sygnalizowały jego niezwykły talent. Prawdziwy przełom nastąpił w 1909 roku, kiedy to, mając zaledwie 16 lat, wygrał Wszechrosyjski Turniej Amatorski w Petersburgu. To zwycięstwo ugruntowało jego pozycję jako jednego z najsilniejszych graczy w Rosji i zapowiedziało jego przyszłe sukcesy na arenie międzynarodowej.

Zdobycie i obrona tytułu Mistrza Świata

Szczyt kariery Aleksandra Alechina stanowił okres walki o tytuł Mistrza Świata, a następnie jego obrony. Jego pojedynki z najlepszymi graczami świata, a zwłaszcza z ówczesnym mistrzem, José Raúlem Capablancą, na stałe zapisały się w annałach historii szachów. Alechin udowodnił swoją siłę i determinację, przechodząc przez różne etapy tej batalii, od niespodziewanego zwycięstwa po dramatyczny rewanż.

Zdobycie Mistrzostwa Świata (1927)

Kluczowym momentem w karierze Aleksandra Alechina było zdobycie tytułu Mistrza Świata w 1927 roku. W wielkim meczu rozegranym w Buenos Aires pokonał on faworyzowanego José Raúla Capablankę wynikiem +6−3=25. Było to ogromne zaskoczenie dla świata szachowego, gdyż wcześniej Alechin nigdy nie wygrał z Capablancą ani jednej partii. Zwycięstwo to było świadectwem jego rozwoju, odwagi i umiejętności analizy, a także przełamało dominację Capablanki, która trwała od lat.

Utrata i odzyskanie tytułu

Droga Alechina do utrzymania tytułu nie była pozbawiona wyzwań. W 1935 roku niespodziewanie stracił tytuł mistrza świata na rzecz holenderskiego arcymistrza Maxa Euwe. Jednak jego determinacja i wola walki okazały się silniejsze. Rok później, w 1937 roku, zdołał odzyskać pas mistrzowski w meczu rewanżowym, co pokazało jego niezłomność i zdolność do przezwyciężania trudności, potwierdzając jego pozycję jako jednego z najsilniejszych szachistów swoich czasów.

Osiągnięcia w Olimpiadach Szachowych

Aleksander Alechin aktywnie uczestniczył w prestiżowych Olimpiadach Szachowych, reprezentując Francję. Jego występy na pierwszej szachownicy były niezwykle udane. Pięciokrotnie brał udział w tych rozgrywkach, zdobywając indywidualne nagrody w każdym ze swoich występów. To świadczy o jego niezmiennej formie i sile w czasie, gdy grał dla swojego nowego kraju, umacniając jego pozycję na arenie międzynarodowej i pokazując swoje zaangażowanie w promocję szachów.

Nagrody i osiągnięcia Aleksandra Alechina

Aleksander Alechin zapisał się w annałach historii nie tylko jako Mistrz Świata, ale także jako gracz o niezwykłych zdolnościach i osiągnięciach, które wykraczały poza tradycyjne rozgrywki. Jego rekordy w grze symultanicznej, dominacja w turniejach oraz znaczący wkład teoretyczny czynią go postacią wszechstronną i inspirującą.

Rekordy w grze symultanicznej „na ślepo”

Alechin był pionierem i rekordzistą w grze symultanicznej „na ślepo”, czyli bez patrzenia na szachownicę. Wielokrotnie bił rekordy świata w tej niezwykle trudnej dyscyplinie. W 1924 roku w Nowym Jorku zmierzył się jednocześnie z 26 przeciwnikami, a rok później, w Paryżu, poprawił ten wynik, grając przeciwko 28 graczom. Te osiągnięcia świadczyły o jego fenomenalnej pamięci, zdolności koncentracji i głębokim zrozumieniu pozycji na szachownicy.

Dominacja turniejowa

Na początku lat 30. XX wieku Aleksander Alechin osiągnął szczyt swojej formy turniejowej, całkowicie dominując światowe zawody. Wygrywał najważniejsze turnieje z ogromną przewagą nad konkurencją, co potwierdzało jego pozycję jako absolutnie najsilniejszego gracza na świecie. Jego zwycięstwa w tym okresie były świadectwem dojrzałości strategicznej i taktycznej, a także umiejętności adaptacji do różnych stylów gry przeciwników.

Wkład teoretyczny

Alechin jest uznawany za wybitnego teoretyka szachowego. Jego nazwiskiem nazwano popularną i ostrą „Obronę Alechina” (charakteryzującą się posunięciami 1.e4 Sf6), która do dziś jest ważnym elementem repertuaru wielu graczy. Alechin sam wprowadził liczne innowacje w wielu innych wariantach debiutowych, analizując i rozwijając nowe idee. Jego wkład teoretyczny jest nieoceniony dla literatury szachowej i stanowi fundament dla późniejszych wybitnych arcymistrzów.

Ważne wydarzenia z życia prywatnego i zawodowego

Życie Aleksandra Alechina było nierozerwalnie związane z burzliwymi wydarzeniami XX wieku. Okresy wojny, rewolucji i odbudowy miały znaczący wpływ na jego karierę i osobiste doświadczenia. Od internowania podczas I wojny światowej, przez dramatyczne chwile w Rosji Radzieckiej, po służbę w organizacjach pomocowych – te wydarzenia kształtowały jego postać i dodawały głębi jego niezwykłemu życiorysowi.

Doświadczenia wojenne i internowanie

Wybuch I wojny światowej zastał Aleksandra Alechina na turnieju w Mannheim w Niemczech. Jako obywatel wrogiego państwa – Imperium Rosyjskiego – został internowany wraz z innymi rosyjskimi graczami w Rastatt. Okres internowania był dla niego trudnym doświadczeniem, które przerwało jego karierę szachową i zmusiło do konfrontacji z realiami wojny. Po zakończeniu konfliktu, powrót do ojczyzny okazał się równie niebezpieczny.

Zagrożenie życia w Rosji Radzieckiej

Podczas wojny domowej w Rosji, w 1919 roku, Aleksander Alechin znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Został oskarżony o powiązania z kontrwywiadem Białych i osadzony w celi śmierci przez odeską Czekę. Plotki o jego śmierci krążyły na Zachodzie, podsycając niepewność co do jego losu. Cudem uniknął egzekucji, co było kolejnym dowodem na to, jak bardzo jego życie było splątane z politycznymi i społecznymi napięciami epoki.

Służba w Czerwonym Krzyżu

Pomimo swoich szachowych ambicji, Aleksander Alechin wykazywał również postawę obywatelską i humanitarną. Latem 1916 roku, jeszcze przed emigracją, służył w Związku Miast, rosyjskim odpowiedniku Czerwonego Krzyża. Pracował na froncie austriackim, niosąc pomoc rannym żołnierzom. Ta działalność świadczy o jego wrażliwości na cierpienie i chęci przyczynienia się do dobra społecznego, nawet w obliczu wojennej zawieruchy.

Kontrowersje i niejasności związane z Aleksandrem Alechinem

Choć Aleksander Alechin jest powszechnie podziwiany za swoje szachowe geniusz, jego życie nie było wolne od kontrowersji i niejasności. Szczególnie jego postawa podczas II wojny światowej i publikacje z tego okresu wywołały gorące dyskusje i rzuciły cień na jego legendę. Zarzuty o antysemityzm, współpraca z nazistami oraz dyskusje dotyczące autentyczności publikowanych partii, sprawiają, że jego postać pozostaje złożona i budzi różne emocje.

Relacje z nazistami

Podczas II wojny światowej Aleksander Alechin brał udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę. Jego obecność na tych wydarzeniach, które odbywały się w Generalnym Gubernatorstwie i innych okupowanych krajach, budziła wątpliwości i pytania o jego motywacje oraz stosunek do nazistowskiego reżimu. Niektórzy interpretowali to jako formę współpracy, inni jako próbę kontynuowania kariery w ekstremalnie trudnych warunkach.

Oskarżenia o antysemityzm

Jednym z najbardziej bolesnych zarzutów stawianych Aleksandrowi Alechinowi jest antysemityzm. W 1941 roku w „Pariser Zeitung” ukazała się seria artykułów podpisanych jego nazwiskiem, zatytułowana „Szachy żydowskie i aryjskie”. Treści zawarte w tych publikacjach były jednoznacznie antysemickie, co wywołało ogromne oburzenie. Po wojnie Alechin próbował się ich wypierać, twierdząc, że nie były one jego autorstwa lub że zostały zmanipulowane, jednak ten epizod na zawsze zaciążył na jego reputacji.

Unikanie rewanżu z Capablancą

Alechin znany był z twardych negocjacji dotyczących warunków meczów o Mistrzostwo Świata. Szczególnie jego relacje z José Raúlem Capablancą były naznaczone trudnościami w ustaleniu rewanżu. Przez lata rozmowy kończyły się fiaskiem, a Alechin konsekwentnie domagał się od swojego rywala zebrania astronomicznej kwoty 10 000 dolarów w złocie. Była to suma zaporowa, która skutecznie uniemożliwiała rozegranie kolejnego pojedynku, co było źródłem frustracji dla fanów szachów.

Zarzuty o „poprawianie” partii

Niektórzy krytycy oskarżali Aleksandra Alechina o publikowanie w swoich książkach wersji partii, które w rzeczywistości nie miały miejsca lub zostały przez niego upiększone post factum. Zarzuty te dotyczyły możliwości manipulowania zapisami partii w celu przedstawienia siebie w lepszym świetle lub stworzenia bardziej efektownych kombinacji. Choć trudno zweryfikować te twierdzenia z całą pewnością, podkreślają one złożoność i niejednokrotnie kontrowersyjny charakter jego dorobku.

Warto wiedzieć: Aleksander Alechin jest jedynym mistrzem świata w historii szachów, który zmarł, wciąż posiadając tytuł mistrzowski.

Ciekawostki z życia Aleksandra Alechina

Życie Aleksandra Alechina było pełne nie tylko szachowych triumfów i trudnych doświadczeń, ale także fascynujących, mniej znanych faktów, które dodają mu kolorytu i pokazują go jako postać wszechstronną. Od pracy jako tłumacz, przez unikatowy styl gry, po ostatnie plany mistrzowskie – każdy aspekt jego życia zasługuje na uwagę.

Praca jako tłumacz

Choć Aleksander Alechin jest przede wszystkim znany jako arcymistrz szachowy, jego życie zawodowe obejmowało również inne dziedziny. Przez krótki, ale znaczący okres w latach 1920–1921, pracował jako tłumacz dla Kominternu (Międzynarodówki Komunistycznej). Ta praca, choć krótka, świadczy o jego umiejętnościach językowych i zaangażowaniu w ówczesne międzynarodowe struktury polityczne, zanim całkowicie poświęcił się szachom i reprezentowaniu Francji.

Styl gry

Aleksander Alechin słynął z niezwykle agresywnego i wyobraźniowego stylu atakującego. Jego partie charakteryzowały się śmiałymi kombinacjami i dążeniem do szybkiego rozstrzygnięcia gry. Jednocześnie potrafił połączyć ten ofensywny zapał z perfekcyjną techniką pozycyjną, co czyniło go niezwykle niebezpiecznym rywalem dla każdego szachisty. Jego styl gry, pełen dramatyzmu i zaskakujących zwrotów akcji, inspirował wielu późniejszych wybitnych arcymistrzów i pozostaje ważnym elementem historii szachów.

Ostatnie negocjacje

W chwili śmierci w 1946 roku, Aleksander Alechin był w trakcie zaawansowanych rozmów dotyczących zorganizowania meczu o mistrzostwo świata z radzieckim arcymistrzem Michaiłem Botwinnikiem. Choć negocjacje te nie doczekały się finału z powodu jego przedwczesnego odejścia, świadczą one o jego nieustającej chęci rywalizacji na najwyższym poziomie i o jego pozycji jako wciąż groźnego gracza, mimo upływu lat. Jego potencjalne starcie z Botwinnikiem, który miał stać się czołową postacią radzieckiej szkoły szachowej, na zawsze pozostanie jednym z „co by było gdyby” historii szachów.

Aleksander Aleksandrowicz Alechin pozostaje ikoną szachów, której życie, pełne triumfów i kontrowersji, stanowi inspirację do dążenia do mistrzostwa, niezależnie od przeciwności losu. Jego niezrównany talent i determinacja uczyniły go legendą, której dziedzictwo wciąż żyje w świecie szachów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Alekhine