Kwintus Horacjusz Flakkus, powszechnie znany jako Horacy, to jeden z najwybitniejszych rzymskich poetów, którego twórczość do dziś stanowi fundament literatury europejskiej. Urodzony 8 grudnia 65 roku p.n.e., w grudniu 2023 roku miałby 2088 lat. Choć nigdy się nie ożenił i nie miał potomstwa, jego życie było głęboko związane z przyjaźnią z Mecenasem, potężnym patronem sztuki, który zapewnił mu stabilność i wsparcie. Horacy zasłynął jako mistrz liryki i satyry, a jego poezja, pełna refleksji nad życiem, umiarkowaniem i pięknem świata, przetrwała wieki, inspirując kolejne pokolenia twórców.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 2088 lat (stan na grudzień 2023)
- Żona/Mąż: Brak informacji
- Dzieci: Brak
- Zawód: Poeta, satyryk
- Główne osiągnięcie: Przeszczepienie greckiej liryki na grunt rzymski, stworzenie fundamentów pod poezję europejską
Podstawowe informacje o Horacym
Poeta powszechnie znany jako Horacy, właściwie nazywał się Kwintus Horacjusz Flakkus (łac. Quintus Horatius Flaccus). Urodził się 8 grudnia 65 roku p.n.e. w Wenuzji, mieście położonym w południowo-wschodniej Italii. Zmarł nagle 27 listopada 8 roku p.n.e., przeżywszy niespełna 57 lat. Jego śmierć nastąpiła zaledwie kilka tygodni lub miesięcy po zgonie jego bliskiego przyjaciela i patrona, Mecenasa. W czasach panowania cesarza Augusta, Horacy cieszył się ogromną sławą, ustępując w niej jedynie Wergiliuszowi, co podkreśla jego wyjątkową pozycję w rzymskiej literaturze.
Rodzina i życie prywatne Horacego
Ojciec Horacego, choć sam był wyzwoleńcem, okazał się człowiekiem o niezwykłej ambicji i determinacji. Po odzyskaniu wolności, pracując w Wenuzji jako niewolnik publiczny (servus publicus), udało mu się nabyć posiadłość ziemską. Następnie przeniósł się do Rzymu, gdzie z powodzeniem pracował jako makler na licytacjach. Horacy po latach z wielkim szacunkiem określał swojego ojca mianem „najlepszego nauczyciela” (pater optimus), doceniając jego starania w zapewnieniu mu najlepszego możliwego wykształcenia.
Matka poety, prawdopodobnie również wyzwolenica, zmarła, gdy Horacy był bardzo mały. Nie zachował on o niej żadnych osobistych wspomnień. Sam Horacy nigdy się nie ożenił i prowadził życie bezdzietne. Pod koniec życia, w jednej ze swoich ód, wyraził pogodzenie z tym stanem, deklarując, że „już nie jest tym, kim był za młodu” i definitywnie wyrzeka się miłości, co świadczy o jego dojrzałym podejściu do życia i związków.
Kariera i działalność publiczna Horacego
W młodości Horacy aktywnie zaangażował się w sprawy republiki, walcząc po stronie zabójców Cezara. Zaciągnął się do armii Marka Brutusa, gdzie otrzymał wysoki stopień oficerski trybuna wojskowego (tribunus militum). W 42 roku p.n.e. brał udział w przegranej bitwie pod Filippi. Po powrocie do Rzymu i konfiskacie majątku, dzięki resztkom oszczędności, w 41 roku p.n.e. nabył stanowisko sekretarza w urzędzie finansowym kwestora. Ta posada zapewniła mu niezbędny byt i spokój, pozwalając poświęcić się pisaniu.
Dzięki swoim talentom i zaufaniu, jakim darzyły go elity, Horacy brał udział w ważnych misjach dyplomatycznych. W 37 roku p.n.e. towarzyszył Mecenasowi w podróży do Brundisium. Poeta cenił sobie niezależność, co udowodnił w 25 roku p.n.e., stanowczo odrzucając propozycję cesarza Augusta, który chciał go mianować swoim osobistym sekretarzem. Jego rola jako wieszcza państwowego została podkreślona w 17 roku p.n.e., kiedy na oficjalne zamówienie Augusta napisał „Pieśń wieku” (Carmen saeculare), hymn uświetniający obchody „obrzędów wiekowych” (ludi saeculares).
Twórczość literacka Horacego
Dorobek literacki Horacego jest imponujący – napisał łącznie 162 utwory poetyckie, składające się z 7816 wersów. Jego twórczość zebrała się w czterech głównych gatunkach: Erody, Satyry, Ody (Pieśni) i Listy. Jako poeta łaciński debiutował około 40 roku p.n.e. przed gronem przyjaciół w Rzymie. Horacy zasłynął z innowacyjności w metryce – jako pierwszy wprowadził do literatury łacińskiej greckie wzorce jambiczne oraz strofy Safony i Alkajosa.
Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje „List do Pizonów”, znany również jako „Sztuka poetycka”. Dzieło to stało się pierwszym łacińskim podręcznikiem teorii literatury, w którym poeta sformułował m.in. zasadę, by dzieło literackie „leżakowało” w biurku przez dziewięć lat przed publikacją. W wieku dojrzałym, około 23 roku p.n.e., Horacy ogłosił rozbrat z liryką, porównując się do wysłużonego gladiatora. Postanowił wówczas skupić się na listach poetyckich o charakterze dydaktyczno-moralnym.
Uznanie i dziedzictwo Horacego
Horacy cieszył się ogromną popularnością w Rzymie, czego dowodem jest jego status „Dziecka szczęścia”. Przechodnie rozpoznawali go na ulicach, nazywając „pieśniarzem rzymskiej liry”. Już w drugiej połowie I wieku Marek Waleriusz Probus dokonał pierwszego krytycznego wydania jego pism. Już w czasach Kwintyliana (I w. n.e.) Horacy stał się autorem lektur szkolnych; Kwintylian uważał go za jedynego rzymskiego liryka zasługującego na czytanie w procesie kształcenia mówców.
Trwałość jego dzieł potwierdza fakt zachowania się do czasów współczesnych ponad 250 rękopisów jego utworów, z których najstarsze pochodzą z VIII i IX wieku. To świadczy o nieprzerwanej popularności Horacego przez ponad dwa tysiąclecia. Był on pierwszym, który na taką skalę i z takim sukcesem przeszczepił grecką lirykę na grunt rzymski, tworząc fundamenty pod całą późniejszą poezję europejską. Jego wpływ na rozwój poezji i myśli literackiej jest nieoceniony.
Majątek i finanse Horacego
Po bitwie pod Filippi Horacy został ukarany całkowitą konfiskatą majątku rodzinnego na rzecz weteranów Oktawiana. Stracił wówczas nieruchomości, inwentarz i niewolników. Jednakże, dzięki wsparciu swojego patrona Mecenasa, około 33 lub 32 roku p.n.e. otrzymał w darze posiadłość w Górach Sabińskich, znaną jako Sabinum. Mimo dostępu do elit i znaczącego wsparcia, Horacy żył na umiarkowanym poziomie, konsekwentnie nie zabiegając o powiększanie majątku, ceniąc wyżej spokój i możliwość tworzenia ponad materialne dobra.
Osobowość i relacje Horacego
Horacy był człowiekiem o złożonym charakterze. Był cholerykiem – łatwo wpadał w gniew, ale równie szybko się uspokajał i żałował swoich wybuchów. Oktawian August, doceniając jego osobowość, nazywał go pieszczotliwie „przemiłym człowieczkiem”. Jego przyjaźń z Mecenasem była niezwykle głęboka i trwała. Mecenas w swoim testamencie polecił Horacego opiece cesarza, a sam poeta dedykował swojemu patronowi aż 31 utworów, co świadczy o sile ich więzi. Horacy chętnie spacerował po Wielkim Cyrku lub Rynku Warzywnym w Rzymie, przyglądając się życiu zwykłych ludzi i rozmawiając z przechodniami. Mimo że był nieustannie zaczepiany o protekcję i drobne przysługi, zachowywał życzliwość wobec swoich fanów i gapiów.
Jego poglądy życiowe opierały się na zasadzie „złotego środka”, głosząc wartość pełnego umiaru i rozumnego życia. Łączył te założenia z uwielbieniem dla piękna świata i uroków biesiadowania, co znalazło odzwierciedlenie w jego poezji. Horacy był postacią, która potrafiła dostrzegać i cenić zarówno duchowe aspekty życia, jak i proste przyjemności dnia codziennego.
Zdrowie Horacego
Horacy przez całe życie zmagał się z różnorodnymi dolegliwościami. Cierpiał na dotkliwe bóle reumatyczne (gośćcowe), które leczył w uzdrowiskach w Bajach. Często miewał również zapalenie spojówek, a także borykał się z kłopotami gastrycznymi. Poeta doświadczał także stanów depresyjnych, podczas których całkowicie stronił od przyjaciół, czekając w samotności na poprawę nastroju. Z opisów wynika, że Horacy był człowiekiem niskim i krępym („chudy literat”), o ciemnych włosach, które jednak dość wcześnie zaczęły siwieć, co mogło być związane z jego problemami zdrowotnymi.
Kontrowersje i incydenty z życia Horacego
Jednym z najbardziej dyskutowanych incydentów z życia Horacego była jego ucieczka z pola bitwy pod Filippi. Fakt porzucenia tarczy i ucieczki był przez niektórych postrzegany jako akt tchórzostwa. Nagła śmierć poety bez pozostawienia testamentu wywołała plotki, jakoby zażył truciznę, by zgodnie z dawną przysięgą nie przeżyć swojego przyjaciela Mecenasa. Teorii tej jednak nigdy nie udowodniono. W swojej karierze Horacy mierzył się również z atakami krytyków. Po publicznych odczytach satyr około 35 r. p.n.e. zarzucano mu zbytni egocentryzm, agresywność i nadużywanie praw satyryka do wywoływania nienawiści, co świadczy o kontrowersyjnym charakterze niektórych jego utworów.
Ciekawostki z życia Horacego
Życie Horacego obfitowało w niezwykłe zdarzenia. Podczas spaceru w swojej posiadłości niemal zginął, gdy nagle zwaliło się na niego stare drzewo. Wierzył, że ocalał dzięki interwencji boga Fauna i do końca życia uroczyście obchodził rocznicę tego zdarzenia. Zgodnie z tradycją, jego zwłok nie spalono, lecz pochowano je w ogrodach Mecenasa na Eskwilinie, tuż obok grobowca jego zmarłego przyjaciela.
Horacy przyszedł na świat w dniu, w którym urzędowanie jako konsulowie rzymscy rozpoczęli Lucjusz Manliusz Torkwatus oraz Lucjusz Kotta. Pierwsze lata życia w Wenuzji spędził pod opieką piastunki o imieniu Pulia, zanim w wieku około 10 lat przeniósł się z ojcem do stolicy imperium. Sam uważał się za Samnitę, choć miał wątpliwości, czy wywodził się konkretnie z plemienia Lukanów, czy Apulijczyków. Status „pieśniarza rzymskiej liry” przylgnął do niego nie bez powodu – był pierwszym, który na taką skalę i z takim sukcesem przeszczepił grecką lirykę na grunt rzymski, tworząc fundamenty pod całą późniejszą poezję europejską.
Kwintus Horacjusz Flakkus, znany jako Horacy, pozostaje postacią kluczową dla historii literatury, którego dorobek poetycki wyznaczył nowe ścieżki dla rozwoju poezji w Europie. Jego twórczość, charakteryzująca się głęboką mądrością życiową, promowaniem umiaru i docenianiem piękna świata, nadal inspiruje i skłania do refleksji nad uniwersalnymi wartościami życia.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Horacy_(poeta)
