Jerzy Fryderyk Haendel: kompozytor, geniusz muzyczny z Londynu.

14

Jerzy Fryderyk Händel, urodzony 23 lutego 1685 roku w Halle, to jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku. Choć urodzony w Niemczech, w 1727 roku uzyskał brytyjskie obywatelstwo, stając się kluczową postacią brytyjskiej sceny muzycznej. Mimo wielkiej sławy i pozycji społecznej, Händel nigdy się nie ożenił, całkowicie poświęcając się swojej twórczości, która przyniosła mu nieśmiertelność dzięki monumentalnym dziełom, takim jak słynny oratorium „Mesjasz”.

Jerzy Fryderyk Händel w roku 2024 ma 339 lat. Zmarł 14 kwietnia 1759 roku w Londynie, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo muzyczne, które do dziś fascynuje i inspiruje melomanów na całym świecie. Jego pogrzeb w Opactwie Westminsterskim zgromadził tłumy, co świadczy o jego niezwykłej pozycji w społeczeństwie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 339 lat (w 2024 roku)
• Żona/Mąż: Brak danych (nigdy się nie ożenił)
• Dzieci: Brak danych
• Zawód: Kompozytor
• Główne osiągnięcie: Kompozycja monumentalnych oper i oratoriów, w tym „Mesjasz”

Podstawowe informacje o Jerzym Fryderyku Händlu

Georg Friedrich Händel, znany również pod angielskim pseudonimem George Frideric Handel, a w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel, przyszedł na świat w Halle, mieście wówczas należącym do Brandenburgii-Prus. Jego niemieckie korzenie szybko ustąpiły miejsca brytyjskiej tożsamości, gdy w 1727 roku przyjął obywatelstwo Wielkiej Brytanii. Dziś jest on powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych kompozytorów narodowych w historii Wielkiej Brytanii. Kompozytor znany jest pod kilkoma wariantami imienia i nazwiska, co odzwierciedla jego międzynarodową karierę i wpływy.

Artysta zakończył swoje życie 14 kwietnia 1759 roku, w dzień Wielkiej Soboty, w Londynie. Jego doczesne szczątki spoczęły w prestiżowym Opactwie Westminsterskim, a uroczystości pogrzebowe zgromadziły około 3000 żałobników. W 2026 roku minie 341 lat od narodzin tego wybitnego twórcy muzyki.

Życie prywatne Jerzego Fryderyka Händla

Pochodzenie rodzinne i wczesne lata

Jerzy Fryderyk Händel pochodził z rodziny o skromnych tradycjach muzycznych. Jego ojciec, Georg Händel, cyrulik z zawodu, początkowo nie wspierał synowskich ambicji muzycznych, preferując dla niego ścieżkę kariery prawniczej. Ojciec kompozytora, ożeniony ponownie w wieku sześćdziesięciu lat, doczekał się z młodszą żoną czworga dzieci, w tym młodego Georga Friedricha.

Mimo ogromnej sławy i ugruntowanej pozycji społecznej, Händel nigdy się nie ożenił. Jego biografie podkreślają zamiłowanie do dobrego jedzenia i wina, co stanowiło jego osobiste przyjemności. Od 1724 roku aż do śmierci kompozytor mieszkał przy Brook Street 25 w Londynie. Ciekawostką jest fakt, że w 1969 roku pod numerem 23 przy tej samej ulicy zamieszkał legendarny muzyk Jimi Hendrix, tworząc niezwykłe połączenie dwóch epok muzycznych w jednym miejscu.

Edukacja i początki kariery Jerzego Fryderyka Händla

Wczesna edukacja muzyczna

Według pierwszej biografii autorstwa Johna Mainwaringa, młody Händel miał potajemnie ćwiczyć grę na klawikordzie na strychu rodzinnego domu, co świadczy o jego wczesnej pasji do muzyki. Edukacja muzyczna kompozytora nabrała tempa dzięki interwencji lokalnego władcy, na którym ogromne wrażenie zrobiła gra chłopca na organach. W latach 1696–1702 uczył się gry na organach pod okiem Friedricha Wilhelma Zachaua, co zaowocowało jego mianowaniem na organistę w katedrze w Halle w 1702 roku. To właśnie w tej katedrze Händel objął prestiżowe stanowisko organisty.

Studia prawnicze i decyzja o karierze muzycznej

Zgodnie z obietnicą daną ojcu, Händel rozpoczął w 1702 roku studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle. Jednak po pewnym czasie zrezygnował z nich, by całkowicie poświęcić się swojej prawdziwej pasji – muzyce. Decyzja ta była kluczowa dla jego przyszłej kariery.

Znajomość z Telemannem i zainteresowanie operą

W 1701 roku Jerzy Fryderyk Händel poznał Georga Philippa Telemanna. Ta wieloletnia przyjaźń okazała się mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju artystycznego Händla, gdyż to właśnie dzięki Telemannowi kompozytor zainteresował się gatunkiem opery.

Kariera zawodowa i muzyka Jerzego Fryderyka Händla

Okres hamburski i debiut operowy

W latach 1704–1706 Händel przebywał w Hamburgu, ówczesnym centrum opery w Niemczech. Pracował tam jako skrzypek i klawesynista w Oper am Gänsemarkt, gdzie zdobywał cenne doświadczenie sceniczne. Jego pierwsza opera, zatytułowana „Almira”, została wystawiona w Hamburgu w 1705 roku i odniosła wielki sukces, doczekując się 20 powtórzeń. W tym okresie Händel inspirował się twórczością Reinharda Keisera, pracując w Oper am Gänsemarkt.

Podróż do Włoch i sukcesy operowe

W latach 1706–1710 Händel odbył czteroletnią podróż do Włoch, która była niezwykle owocna. Tam poznał takich mistrzów, jak Arcangelo Corelli czy Domenico Scarlatti. Podczas pobytu we Włoszech odniósł znaczące sukcesy, komponując opery takie jak „Rodrigo” oraz „Agrippina”. Szczególnie opera „Agrippina” cieszyła się ogromną popularnością, zostając wystawioną w Wenecji aż 27 razy z rzędu.

Służba u elektora Hanoweru i osiedlenie się w Anglii

W 1710 roku Händel został muzykiem na dworze Jerzego Ludwika, elektora Hanoweru. Dogodne warunki w Hanowerze pozwoliły mu na długie wyjazdy zagraniczne. Ostatecznie, w 1712 roku, jego losy związały się z Anglią, gdzie postanowił się osiedlić.

Royal Academy of Music i triumfy operowe

W 1719 roku Händel został „mistrzem orkiestry” w nowo założonej Royal Academy of Music. Lata 20. XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych. W tym czasie skomponował wiele dzieł, w tym niezwykle popularne „Juliusz Cezar w Egipcie”. Do kluczowych dzieł operowych Händla z okresu jego największych triumfów w latach 20. XVIII wieku zalicza się również „Tamerlano”.

Przejście od opery do oratorium

W latach 40. XVIII wieku nastąpił znaczący zwrot w twórczości Händla. Kompozytor całkowicie zrezygnował z komponowania oper na rzecz oratoriów w języku angielskim. Zmiana ta była podyktowana preferencjami londyńskiej publiczności, która ceniła sobie te gatunki wyżej. Oratoria Händla, pisane w języku angielskim, zdobyły ogromną popularność.

Słynne oratorium „Mesjasz”

Najsłynniejszym oratorium Jerzego Fryderyka Händla jest bez wątpienia „Mesjasz”. Jego premiera miała miejsce w Dublinie w 1742 roku, a rok później, w 1743 roku, odbyło się jego wystawienie w Londynie. Z tym monumentalnym dziełem wiąże się tradycja wstawania podczas chóru „Hallelujah”, zapoczątkowana rzekomo przez króla Jerzego II, który miał wstać podczas wykonania tego fragmentu.

Muzyka okolicznościowa na zamówienie dworu

Händel tworzył również wielkie dzieła na zamówienie dworu królewskiego. Do najbardziej znanych należą „Water Music” (1717), wykonywana na barce na Tamizie, oraz „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749), skomponowana z okazji podpisania Traktatu w Akwizgranie. W dziełach plenerowych, takich jak wspomniana „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych”, Händel znacząco rozbudował sekcję instrumentów dętych.

Innowacje w instrumentacji

Kompozytor nie bał się eksperymentować z instrumentacją. W swoim dziele „Saul” użył rzadkiego carillonu, a w operze „Juliusz Cezar w Egipcie” wprowadził harfy i mandoliny, co było wówczas nowatorskim podejściem. Jego muzyka instrumentalna często charakteryzowała się bogactwem brzmienia.

Ostatnim dziełem operowym w karierze Händla była „Deidamia” z 1741 roku. Warto wspomnieć, że oficjalnym hymnem Ligi Mistrzów jest adaptacja kantaty koronacyjnej Händla „Zadok the Priest”, wykonana w 1992 roku przez Tony’ego Brittena.

Działalność charytatywna i osobowość Jerzego Fryderyka Händla

Jerzy Fryderyk Händel był znany ze swojej hojności i aktywnej działalności dobroczynnej. Angażował się w różne akcje charytatywne, co świadczy o jego szlachetności. Współcześni zapamiętali go jako człowieka obdarzonego dużym poczuciem humoru. Ten aspekt jego osobowości stanowił ciekawy kontrast z powagą i monumentalnością niektórych jego dzieł sakralnych, takich jak oratoria.

Zdrowie Jerzego Fryderyka Händla

W kwietniu 1737 roku Händel doznał paraliżu prawej ręki, co na pewien czas uniemożliwiło mu grę na instrumentach. Skuteczną pomoc przyniosła mu dopiero kuracja w wodach termalnych w Akwizgranie. Pod koniec życia kompozytor zmagał się z postępującą ślepotą. W 1751 roku, podczas pisania oratorium „Jefte”, stracił wzrok w lewym oku. Mimo operacji przeprowadzonych przez słynnego okulistę Johna Taylora, który operował również Johanna Sebastiana Bacha, w 1752 roku Händel całkowicie oślepł. William Bromfield był jednym z lekarzy, którzy bezskutecznie próbowali ratować wzrok kompozytora.

Kontrowersje i skandale związane z Jerzym Fryderykiem Händla

Kariera Händla nie była pozbawiona burzliwych momentów. W 1704 roku doszło do krwawego sporu między nim a Johannem Matthesonem, który zakończył się pojedynkiem na szpady. Händel ocalał tylko dlatego, że szpada przeciwnika zatrzymała się na mosiężnym guziku jego surduta. Kariera Händla w Londynie była również naznaczona silną konkurencją, szczególnie ze strony „Opery of the Nobility”, wspieranej przez księcia Walii, Fryderyka Ludwika. Rywalizacja z Bononcinim i Porporą stanowiła znaczący element jego londyńskiego okresu.

Händel często wykorzystywał w swoich dziełach fragmenty utworów innych kompozytorów, co budziło kontrowersje ze względu na dosłowność niektórych cytatów. Oratoria takie jak „Mesjasz” i „Izrael w Egipcie” spotkały się z krytyką środowisk protestanckich, które uważały za niestosowne wystawianie tekstów biblijnych w teatrach. Wolfgang Amadeus Mozart powiedział o Händlu: „Kiedy chce, uderza niczym grom”, doceniając jego umiejętność wywoływania efektów emocjonalnych w muzyce.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Jerzym Fryderyku Händlu

Jerzy Fryderyk Händel, jako wybitny kompozytor barokowy, wywarł ogromny wpływ na kolejne pokolenia muzyków. Ludwig van Beethoven uważał Händla za największego kompozytora w historii i deklarował, że chętnie uklęknąłby przy jego grobie. Händel prywatnie kpił z braku umiejętności technicznych Christopha Willibalda Glucka, twierdząc, że ten zna się na kontrapunkcie nie lepiej niż jego kucharz, Gustavus Waltz. Na jego dworze w Hanowerze panowały warunki pozwalające mu na długie wyjazdy zagraniczne.

Kompozytor został pochowany 20 kwietnia 1759 roku, sześć dni po swojej śmierci. Miasto Halle, jego miejsce urodzenia, leżało wówczas w granicach Brandenburgii-Prus. Akt naturalizacji podpisany przez króla Jerzego I umożliwił Händlowi pełną integrację z brytyjskim społeczeństwem. W 2026 roku minie 341 lat od narodzin tego wybitnego twórcy muzyki.

Najważniejsze dzieła i kamienie milowe kariery

Dzieła operowe

Kariera operowa Händla rozpoczęła się w Hamburgu, gdzie wystawił swoją pierwszą operę „Almira” w 1705 roku. Podczas podróży po Włoszech skomponował kolejne znaczące dzieła, w tym „Rodrigo” i „Agrippina”. Lata 20. XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych w Londynie, czego przykładem jest opera „Juliusz Cezar w Egipcie”. Ostatnią operą w jego dorobku była „Deidamia” z 1741 roku.

Oratoria

W latach 40. XVIII wieku Händel przeszedł od komponowania oper do tworzenia oratoriów w języku angielskim. Najsłynniejszym z nich jest „Mesjasz”, którego premiera w Dublinie w 1742 roku, a następnie w Londynie w 1743 roku, zapoczątkowała tradycję powstania podczas chóru „Hallelujah”. Inne ważne oratoria to m.in. „Izrael w Egipcie”.

Muzyka okolicznościowa

Händel tworzył również monumentalne dzieła na specjalne okazje dworskie. Należą do nich „Water Music” (1717), wykonywana na barce na Tamizie dla króla Jerzego I, oraz „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749), skomponowana na cześć Traktatu w Akwizgranie. Te kompozycje charakteryzują się bogatym użyciem instrumentów dętych.

Okresy twórczości i kluczowe etapy kariery

Wpływ i uznanie

Warto wiedzieć: Jerzy Fryderyk Händel jest uznawany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów w historii muzyki europejskiej. Jego twórczość, pełna dramatyzmu i emocji, do dziś stanowi fundament repertuaru muzyki klasycznej.

Wolfgang Amadeus Mozart ocenił go jako mistrza, mówiąc: „Kiedy chce, uderza niczym grom”. Z kolei Ludwig van Beethoven uważał Händla za największego kompozytora w historii i deklarował, że chętnie uklęknąłby przy jego grobie. Wpływ jego muzyki jest widoczny w wielu późniejszych dziełach, a adaptacja jego kantaty „Zadok the Priest” służy jako oficjalny hymn Ligi Mistrzów.

Jerzy Fryderyk Händel, genialny kompozytor, wywarł trwały wpływ na muzykę europejską, a jego dzieła, od oper po oratoria, wciąż zachwycają swoją siłą wyrazu i kunsztem. Jego życie, choć naznaczone wyzwaniami zdrowotnymi, było świadectwem niezłomności ducha i nieprzemijającej pasji do tworzenia, co czyni go postacią nieśmiertelną w annałach muzyki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel