Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow (1873-1943) był rosyjskim kompozytorem, pianistą i dyrygentem, powszechnie uznawanym za jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w muzyce klasycznej. Na rok 2024 Siergiej Rachmaninow miałby 151 lat. Jego życie, naznaczone zarówno triumfami, jak i osobistymi kryzysami, obejmowało lata świetności jako wirtuoz fortepianu i wpływowego dyrygenta, zanim na stałe osiadł w USA po rewolucji rosyjskiej. Zmarł w wieku 69 lat w Beverly Hills, pozostawiając po sobie dziedzictwo wybitnych dzieł pianistycznych i symfonicznych.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 28 marca 1943 roku Siergiej Rachmaninow miał 69 lat.
- Żona/Mąż: Natalia Satina
- Dzieci: Tatiana Rachmaninow, Irina Rachmaninow
- Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
- Główne osiągnięcie: II Koncert fortepianowy c-moll, Preludia, Rapsodia na temat Paganiniego
Siergiej Rachmaninow: Biografia
Dane osobowe i pochodzenie
Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow urodził się 1 kwietnia 1873 roku w posiadłości Siemionowo, niedaleko Starej Russy w guberni nowogrodzkiej, w ówczesnym Imperium Rosyjskim. Wywodził się z rosyjskiej arystokracji. Jego ojciec, Wasilij Arkadiewicz Rachmaninow, był emerytowanym oficerem armii i pianistą amatorem, a matka, Lubow Pietrowna Butakowa, rozpoczęła naukę gry na pianinie z synem, gdy ten miał zaledwie cztery lata. Siergiej był trzecim z sześciorga dzieci; rodzina była naznaczona tragediami – siostra Sofia zmarła na błonicę, a Jelena, ważna inspiracja muzyczna, zmarła w wieku 18 lat. Problemy finansowe ojca zmusiły rodzinę do przeprowadzki do małego mieszkania w Petersburgu i przekreśliły plany wojskowej kariery Siergieja.
Status artystyczny i historyczny
Siergiej Rachmaninow jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych pianistów swoich czasów i jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w rosyjskiej muzyce klasycznej. Jego status artystyczny i historyczny jest niepodważalny, a jego utwory do dziś stanowią ważną część światowego repertuaru muzycznego. Styl kompozytorski Siergieja Rachmaninowa charakteryzuje się śpiewną melodyjnością, gęstą fakturą kontrapunktyczną i bogatą kolorystyką orkiestrową, co czyni jego twórczość unikalną.
Data i przyczyna śmierci
Siergiej Rachmaninow zmarł 28 marca 1943 roku w Beverly Hills w Kalifornii, zaledwie kilka dni przed swoimi 70. urodzinami. Przyczyną zgonu był czerniak. Jego śmierć zakończyła życie wybitnego artysty, który na stałe zapisał się w historii muzyki. W 1942 roku pogarszający się stan zdrowia Siergieja Rachmaninowa zmusił go do przeprowadzki do cieplejszego klimatu Beverly Hills.
Rodzina i życie prywatne
Rodzice i ich wpływ na Siergieja Rachmaninowa
Ojciec Siergieja Rachmaninowa, Wasilij Arkadiewicz, był emerytowanym oficerem armii i pianistą amatorem, od którego Siergiej prawdopodobnie po raz pierwszy zetknął się z fortepianem. Matka, Lubow Pietrowna, odegrała kluczową rolę w jego wczesnej edukacji muzycznej, rozpoczynając naukę gry na pianinie z synem, gdy ten miał zaledwie cztery lata. Niestety, rodzina doświadczyła znaczących problemów finansowych, które wpłynęły na ich życie.
Dzieciństwo i rodzeństwo
Siergiej Rachmaninow był trzecim z sześciorga dzieci. Jego dzieciństwo, choć naznaczone wpływem muzyki i arystokratycznym pochodzeniem, było również naznaczone tragediami rodzinnymi. Siostra Sofia zmarła na błonicę, a Jelena, ważna inspiracja muzyczna, zmarła w wieku zaledwie 18 lat. Problemy finansowe ojca zmusiły rodzinę do przeprowadzki do małego mieszkania w Petersburgu.
Wpływ religii i wychowanie przez babcię
Po rozstaniu rodziców dużą rolę w wychowaniu młodego Siergieja odegrała babcia, Sofia Butakowa. To ona zabierała go na nabożeństwa do cerkwi, gdzie młody Siergiej zafascynował się śpiewami liturgicznymi i dźwiękiem dzwonów kościelnych. Te doświadczenia z pewnością wpłynęły na jego wrażliwość muzyczną i duchowość, co można odnaleźć w głębokich, często melancholijnych nastrojach jego kompozycji.
Relacje z nauczycielami
W 1885 roku Siergiej Rachmaninow zamieszkał u surowego nauczyciela Nikołaja Zwieriewa w Moskwie. Ich relacja, choć intensywna i kształtująca, zakończyła się gwałtownym konfliktem w 1889 roku. Zwieriew odmówił Siergiejowi pomocy w zapewnieniu prywatności do komponowania, uważając to za marnowanie jego talentu pianistycznego. Innymi ważnymi nauczycielami byli Aleksander Siloti, Siergiej Taniejew oraz Anton Areński, pod których okiem studiował w Konserwatoriach w Petersburgu i Moskwie. W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta”.
Edukacja i początki kariery muzycznej
Edukacja w Konserwatoriach
Siergiej Rachmaninow rozpoczął swoją formalną edukację muzyczną w Konserwatorium Petersburskim, a następnie kontynuował naukę w Konserwatorium Moskiewskim. Pod okiem tak wybitnych mistrzów jak Aleksander Siloti, Siergiej Taniejew oraz Anton Areński, rozwijał swoje talenty pianistyczne i kompozytorskie. Studia w tych prestiżowych instytucjach stanowiły fundament jego przyszłej kariery. Już podczas nauki w Konserwatorium Petersburskim Siergiej Rachmaninow był dość niesfornym uczniem – wagarował, oblewał przedmioty ogólnokształcące i celowo fałszował swoje karty ocen, co świadczy o jego trudnym charakterze i niezależności.
Debiut operowy „Aleko” i pochwała od Czajkowskiego
Jako pracę dyplomową, w zaledwie 17 dni, Siergiej Rachmaninow napisał jednoaktową operę „Aleko” na podstawie poematu Puszkina. Dzieło to odniosło ogromny sukces na scenie Teatru Bolszoj, stając się jego spektakularnym debiutem operowym. Co więcej, sam Piotr Czajkowski, wielki mistrz rosyjskiej opery, chwalił młodego kompozytora za osiągnięcie, jakim była opera „Aleko”. Ta pochwała od tak uznanego autorytetu była dla młodego artysty ogromnym wyróżnieniem i potwierdzeniem jego talentu.
Pierwsze sukcesy i zarobki
Tuż po ukończeniu konserwatorium Siergiej Rachmaninow podpisał kontrakt wydawniczy z Gutheilem na kwotę 500 rubli, co stanowiło znaczący dochód w porównaniu do skromnych 15 rubli miesięcznie, które zarabiał wcześniej, udzielając lekcji gry na pianinie. Jego publiczny debiut we wrześniu 1892 roku, podczas którego zaprezentował słynne Preludium cis-moll, przyniósł mu honorarium w wysokości 50 rubli. Te pierwsze sukcesy finansowe i artystyczne stanowiły ważny etap w jego karierze, potwierdzając jego talent i potencjał.
Kariera pianistyczna i kompozytorska
Przełomowy „Koncert fortepianowy nr 2” i terapia
Po katastrofalnej premierze I Symfonii w 1897 roku, Rachmaninow popadł w czteroletnią depresję. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu odzyskać siły i ukończyć w 1901 roku słynny II Koncert fortepianowy c-moll. To dzieło stało się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych utworów, symbolizującym jego powrót do formy i wirtuozerii.
Warto wiedzieć: Terapia u dr. Nikołaja Dahla była kluczowa dla powrotu Siergieja Rachmaninowa do zdrowia psychicznego i twórczości.
Kariera dyrygencka
W latach 1904–1906 pełnił funkcję dyrygenta w Teatrze Bolszoj, gdzie zyskał uznanie za prowadzenie spektakli operowych. Ta rola pozwoliła mu na głębsze zrozumienie orkiestry i jej możliwości, co wpłynęło na jego późniejsze kompozycje.
Emigracja do USA
Po rewolucji rosyjskiej w 1917 roku na stałe opuścił ojczyznę. W 1918 roku osiedlił się w Nowym Jorku, gdzie musiał skupić się głównie na karierze koncertującego pianisty, aby utrzymać rodzinę. Emigracja była trudnym doświadczeniem, które znacząco wpłynęło na jego życie i twórczość.
Spadek aktywności twórczej
Po wyjeździe z Rosji jego aktywność kompozytorska drastycznie spadła – ukończył jedynie sześć dzieł. Konieczność utrzymania rodziny poprzez karierę koncertującego pianisty pochłaniała większość jego czasu i energii. Jego muzyka charakteryzuje się śpiewną melodyjnością, gęstą fakturą kontrapunktyczną i bogatą kolorystyką orkiestrową. Utwory te często nacechowane są głęboką emocjonalnością i melancholią.
Wybitny pianista i jego technika
Wirtuozeria i technika
Był powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu. Jego gra cechowała się czystością, precyzją rytmiczną oraz unikalnym, pełnym tonem. Jego technika pianistyczna pozwalała mu na realizację najbardziej wymagających dzieł, w tym własnych kompozycji.
Niezwykły rozmiar dłoni
Posiadał gigantyczne dłonie, które pozwalały mu na swobodne uderzanie interwału decymy dwunastej (rozpiętość około 30 cm). Te warunki fizyczne były kluczowe dla jego wirtuozerii pianistycznej.
Warunki fizyczne
Istnieją spekulacje medyczne, że mógł cierpieć na zespół Marfana, co tłumaczyłoby jego warunki fizyczne i wzrost (miał około 198 cm wzrostu).
Nagrania
Pozostawił po sobie liczne nagrania dla wytwórni Victor Talking Machine Company oraz rolki do pianoli Ampico, które do dziś stanowią wzór interpretacji jego własnych utworów.
Majątek i finanse
Zarobki po studiach
Tuż po ukończeniu konserwatorium podpisał kontrakt wydawniczy z Gutheilem na kwotę 500 rubli. Wcześniej zarabiał skromne 15 rubli miesięcznie, udzielając lekcji gry na pianinie.
Płatne występy
Za swój publiczny debiut we wrześniu 1892 roku, podczas którego zaprezentował słynne Preludium cis-moll, otrzymał honorarium w wysokości 50 rubli.
Villa Senar
Od 1932 roku spędzał lata w swojej luksusowej posiadłości Villa Senar w Szwajcarii, którą zbudował, aby odtworzyć atmosferę ukochanej, rosyjskiej Iwanowki.
Zdrowie i wyzwania życiowe
Epizod malarii
W 1891 roku, podczas wakacji w Iwanowce, zachorował na ciężką odmianę malarii, co na pewien czas przerwało jego postępy w nauce i pracy twórczej.
Depresja i załamanie
Po porażce I Symfonii w 1897 roku, kompozytor przeszedł głębokie załamanie nerwowe, które trwało cztery lata. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu odzyskać siły.
Ostatnie lata
W 1942 roku pogarszający się stan zdrowia zmusił go do przeprowadzki do cieplejszego klimatu Beverly Hills.
Ostatnia trasa
Podczas swojej ostatniej trasy koncertowej w 1943 roku był już bardzo chory, co ostatecznie doprowadziło do diagnozy zaawansowanego czerniaka.
Ciekawostki z życia Siergieja Rachmaninowa
Pamięć muzyczna
Już jako czterolatek wykazywał się fenomenalną pamięcią słuchową, potrafiąc bezbłędnie powtórzyć usłyszane fragmenty muzyczne bez ani jednej pomyłki.
Bunt w młodości
Podczas nauki w Konserwatorium Petersburskim był dość niesfornym uczniem – wagarował, oblewał przedmioty ogólnokształcące i celowo fałszował swoje karty ocen.
Złoty zegarek
Po sukcesie opery „Aleko”, jego dawny nauczyciel Nikołaj Zwieriew, z którym był skłócony, podarował mu w dowód uznania swój złoty zegarek.
Tytuł „Wolnego Artysty”
W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta”.
Chronologia życia i kariery Siergieja Rachmaninowa
Poniższa tabela przedstawia kluczowe momenty z życia i kariery Siergieja Rachmaninowa, ukazując jego drogę od narodzin do śmierci.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1873 | Narodziny Siergieja Wasiljewicza Rachmaninowa w Siemionowie. |
| 1885 | Zamieszkanie u nauczyciela Nikołaja Zwieriewa w Moskwie. |
| 1891 | Zachorowanie na malarię. |
| 1892 | Publiczny debiut z Preludium cis-moll. Uzyskanie tytułu „Wolnego Artysty”. |
| 1897 | Katastrofalna premiera I Symfonii. |
| 1901 | Ukończenie II Koncertu fortepianowego c-moll po terapii. |
| 1904–1906 | Pełnienie funkcji dyrygenta w Teatrze Bolszoj. |
| 1917 | Rewolucja rosyjska; emigracja. |
| 1918 | Osiedlenie się w Nowym Jorku. |
| 1932 | Rozpoczęcie spędzania lat w posiadłości Villa Senar w Szwajcarii. |
| 1943 | Śmierć w Beverly Hills w Kalifornii. |
Ważne dzieła Siergieja Rachmaninowa
Twórczość Siergieja Rachmaninowa obejmuje szeroki wachlarz gatunków, od dzieł fortepianowych po opery i utwory symfoniczne. Poniżej przedstawiono niektóre z jego najbardziej znanych kompozycji:
- Opera „Aleko”
- I Symfonia
- II Koncert fortepianowy c-moll
- Preludium cis-moll op. 3 nr 2
- Rapsodia na temat Paganiniego
Siergiej Rachmaninow, rosyjski geniusz muzyczny, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo jako jeden z najwybitniejszych kompozytorów i pianistów epoki romantyzmu. Pomimo osobistych zmagań i trudności życiowych, takich jak depresja i emigracja, jego twórczość, naznaczona głęboką emocjonalnością i mistrzowską techniką, nadal porusza słuchaczy na całym świecie, potwierdzając jego niezaprzeczalny wkład w historię muzyki klasycznej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kto to był Rachmaninow?
Siergiej Rachmaninow był wybitnym rosyjskim kompozytorem, pianistą i dyrygentem epoki romantyzmu. Jest uznawany za jednego z największych wirtuozów fortepianu w historii.
Na co zmarł Rachmaninow?
Rachmaninow zmarł z powodu szpiczaka mnogiego, agresywnego nowotworu szpiku kostnego. Zmarł w wieku 69 lat w Beverly Hills w Kalifornii.
Jaki jest najbardziej znany utwór Rachmaninowa?
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych i uwielbianych utworów Rachmaninowa jest jego II Koncert fortepianowy c-moll op. 18. Utwór ten zachwyca bogactwem melodii i wirtuozerią.
Jak się nazywa opera rachmaninowa?
Rachmaninow skomponował trzy opery: „Aleko”, „Skąpy rycerz” oraz „Francesca da Rimini”. Najczęściej wystawiana i najbardziej znana z nich jest opera „Aleko”.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Rachmaninoff
