Vermeer: Jan, Johannes z Delft – malarstwo wnętrz, alegoria odkryta.

9

Johannes Vermeer, urodzony 31 października 1632 roku w Delft, jest jednym z najwybitniejszych malarzy holenderskiego złotego wieku. Artysta, znany również jako Jan Vermeer, za życia cieszył się umiarkowanym powodzeniem, specjalizując się w subtelnych scenach rodzajowych, które dziś zachwycają mistrzowskim ujęciem światła i koloru. Jego życie, mimo że stosunkowo krótkie – zmarł w wieku zaledwie 43 lat, 15 grudnia 1675 roku – obfitowało w artystyczne arcydzieła, choć jego dorobek liczy zaledwie kilkadziesiąt znanych prac. Pozostawił po sobie liczną rodzinę, w tym żonę Catharinę Bolnes i piętnaścioro dzieci, a jego twórczość, odkryta na nowo w XIX wieku, wywarła niezatarty wpływ na historię sztuki światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 1675 roku Johannes Vermeer miał 43 lata.
• Żona/Mąż: Catharina Bolnes.
• Dzieci: Piętnaścioro.
• Zawód: Malarz, handlarz dziełami sztuki.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie arcydzieł malarstwa holenderskiego złotego wieku, charakteryzujących się unikalnym ujęciem światła i koloru.

Kim był Johannes Vermeer?

Johannes Vermeer, którego pełne imię brzmi Johannes Vermeer, to postać ikoniczna dla malarstwa holenderskiego okresu złotego wieku. Chociaż za życia jego publiczne uznanie ograniczało się do lokalnego środowiska artystycznego Delft, pośmiertnie został doceniony jako jeden z największych mistrzów. Jego specjalnością były sceny rodzajowe, często przedstawiające kobiety w intymnych, codziennych sytuacjach, charakteryzujące się niezwykłą grą światła i bogactwem barw. Choć jego dorobek artystyczny jest stosunkowo niewielki – przypisuje mu się jedynie 34 obrazy – każdy z nich jest traktowany jako arcydzieło, mające ogromny wpływ na późniejszych twórców.

Podstawowe informacje o Johannesie Vermeerze

Pełne imię i wiek

Artysta powszechnie znany jako Johannes Vermeer, choć często używano również formy Jan Vermeer, przyszedł na świat 31 października 1632 roku. Zmarł 15 grudnia 1675 roku, w wieku zaledwie 43 lat. Jego życie, choć krótkie, było intensywnie wypełnione pracą artystyczną, ale również naznaczone znacznymi wyzwaniami finansowymi.

Data i miejsce urodzenia

Johannes Vermeer został ochrzczony 31 października 1632 roku w Kościele Reformowanym w Delft, mieście leżącym wówczas w Republice Zjednoczonych Prowincji, a obecnie w Holandii. Delft stało się nierozerwalnie związane z jego życiem i twórczością.

Data i okoliczności śmierci

Johannes Vermeer zmarł 15 grudnia 1675 roku, po nagłej i krótkiej chorobie, która trwała zaledwie półtora dnia. Według relacji jego żony, Cathariny, bezpośrednią przyczyną pogorszenia się jego stanu zdrowia był ogromny stres związany z poważnymi problemami finansowymi, z którymi rodzina borykała się w burzliwym okresie wojny.

Miejsce pochówku

Artysta został pochowany tego samego dnia, w którym zmarł, w protestanckim Starym Kościele (Oude Kerk) w Delft. Jego śmierć była tragicznym momentem dla rodziny, która pozostała obciążona znacznymi długami.

Status zawodowy za życia

Chociaż dziś Johannes Vermeer jest uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy holenderskiego złotego wieku, za życia jego pozycja zawodowa była znacznie skromniejsza. Funkcjonował głównie jako malarz scen rodzajowych w swoim regionie, ciesząc się jedynie umiarkowanym uznaniem.

Rodzina i życie prywatne Vermeera

Pochodzenie i rodzina

Matka i dziadek

Matka Vermeera, Digna Baltens, pochodziła z Antwerpii. Jej ojciec, a tym samym dziadek malarza, Balthasar Geerts, był rzemieślnikiem, który w przeszłości został aresztowany za fałszerstwo.

Ojciec i jego działalność

Ojciec artysty, Reijnier Janszoon, również parał się rzemiosłem, specjalizując się w produkcji wysokiej jakości tkanin. Jego życie nie było wolne od trudnych wydarzeń – w 1625 roku brał udział w bójce, która zakończyła się śmiercią żołnierza. Po tym incydencie Reijnier zajął się handlem dziełami sztuki oraz prowadzeniem karczmy. Od 1641 roku zarządzał większym zajazdem „Mechelen” przy rynku w Delft.

Małżeństwo i dzieci

Ślub i zmiana wyznania

W kwietniu 1653 roku Johannes Vermeer poślubił Catharinę Bolnes, wyznającą katolicyzm. Ślub odbył się w pobliskiej miejscowości Schipluiden. Małżeństwo to wiązało się z prawdopodobnym przejściem Vermeera na katolicyzm, co było znaczącym wydarzeniem w jego życiu.

Teściowa i opór

Maria Thins, zamożna teściowa Vermeera, początkowo wyrażała sprzeciw wobec związku swojej córki z artystą. Jej obiekcje mogły wynikać z różnych powodów, jednak ostatecznie związek doszedł do skutku.

Liczebność rodziny

Johannes Vermeer i jego żona Catharina doczekali się łącznie piętnaściorga dzieci. Choć pełna lista potomstwa nie jest znana, imiona dziesięciorga z nich przetrwały dzięki testamentom krewnych, co świadczy o dużej, wielopokoleniowej rodzinie, którą artysta się opiekował.

Warunki mieszkaniowe i pracownia

Dom i otoczenie

Rodzina Vermeera zamieszkiwała w przestronnym domu należącym do jego teściowej, zlokalizowanym przy ulicy Oude Langendijk. Lokalizacja ta była nietypowa, ponieważ znajdowała się w pobliżu „ukrytego kościoła” jezuitów, co mogło mieć znaczenie ze względu na wyznanie Cathariny i prawdopodobną konwersję Vermeera.

Pracownia artysty

Pracownia Vermeera znajdowała się na drugim piętrze domu jego teściowej. To właśnie w tym miejscu powstawały jego słynne płótna, charakteryzujące się unikalnym ujęciem światła i przestrzeni.

Kariera artystyczna Johannesa Vermeera

Wykształcenie i początki kariery

Tajemnicze wykształcenie

Dokładne wykształcenie artystyczne Johanna Vermeera pozostaje tematem spekulacji, a brak jest jasnych dowodów na to, u kogo pobierał nauki. Pojawiają się hipotezy, sugerujące, że jego mistrzem mógł być znany malarz Carel Fabritius lub Abraham Bloemaert.

Teoria samouka

Niektórzy historycy sztuki skłaniają się ku teorii, że Vermeer mógł być samoukiem. Sugeruje się, że mógł rozwijać swoje umiejętności, korzystając z kontaktów handlowych swojego ojca, co dawało mu dostęp do wiedzy i materiałów artystycznych.

Przynależność do Gildii Świętego Łukasza

Wpis do gildii i problemy finansowe

29 grudnia 1653 roku Johannes Vermeer został oficjalnie przyjęty do Gildii Świętego Łukasza, zrzeszającej malarzy w Delft. Niestety, ze względu na trudną sytuację gospodarczą wywołaną wojną i zarazą, artysta nie był w stanie uiścić standardowej opłaty wpisowej w tamtym okresie.

Proces twórczy i dorobek artystyczny

Powolny proces tworzenia

Vermeer pracował niezwykle powoli i z wielką precyzją. Metody twórcze artysty charakteryzowały się skrupulatnością, co przekładało się na niewielką liczbę ukończonych dzieł. Średnio tworzył około trzech obrazów rocznie.

Niewielki, ale cenny dorobek

Do dnia dzisiejszego przetrwało jedynie 34 dzieła, które są powszechnie przypisywane Johannesowi Vermeerowi. Mimo niewielkiej liczby, każdy z tych obrazów jest niezwykle cenny i stanowi świadectwo jego geniuszu. Warto wspomnieć, że w XIX wieku Théophile Thoré-Bürger błędnie przypisał mu aż 66 płócien, co świadczy o wcześniejszej trudności w ustaleniu jego autentycznego dorobku.

Funkcje publiczne i eksperckie

Przewodniczący Gildii Świętego Łukasza

Vermeer cieszył się dużym szacunkiem wśród lokalnych artystów, o czym świadczy fakt, że był czterokrotnie wybierany na przewodniczącego (dziekana) Gildii Świętego Łukasza, co dowodzi jego pozycji w środowisku malarskim Delft.

Ekspertyza w ocenie dzieł sztuki

W 1672 roku Johannes Vermeer został wezwany jako jeden z 35 ekspertów do oceny kolekcji obrazów sprzedanych elektorowi brandenburskiemu. Jego werdykt był jednoznaczny – orzekł, że oceniane dzieła są fałszerstwami i są „bezwartościowe”, co świadczy o jego wiedzy i doświadczeniu w dziedzinie sztuki.

Dziedzictwo i ponowne odkrycie Vermeera

Zapomnienie po śmierci

Po śmierci Johannes Vermeer popadł w niemal całkowite zapomnienie na blisko dwa stulecia. Jego twórczość nie była szeroko znana, a jego nazwisko nie figurowało w ważnych publikacjach dotyczących sztuki holenderskiej.

Pominięcie w historii sztuki

Jednym z dowodów na jego zapomnienie jest fakt, że został pominięty w kluczowej książce o malarstwie holenderskim autorstwa Arnolda Houbrakena z 1718 roku. To świadczy o tym, jak jego dorobek został zignorowany przez współczesnych historyków sztuki.

Renesans sławy w XIX wieku

Sława Vermeera zaczęła odradzać się dopiero w XIX wieku. Jego twórczość została na nowo odkryta dzięki badaniom Gustava Friedricha Waagena oraz eseistyce francuskiego krytyka sztuki Théophile’a Thoré-Bürgera. To właśnie wtedy zaczęto doceniać unikalność jego malarstwa.

Przydomek „Sfinks z Delft”

Dzięki swojej enigmatycznej postaci i trudnościom w pełnym zrozumieniu jego życia i twórczości, XIX-wieczny krytyk Thoré-Bürger nadał Johannesowi Vermeerowi przydomek „Sfinks z Delft”. Podkreślał on aurę tajemniczości otaczającą artystę.

Majątek i finanse Vermeera

Główne źródła utrzymania

Malarstwo nie było jedynym zajęciem Vermeera. Aby utrzymać swoją liczną rodzinę, zarabiał on na życie przede wszystkim jako handlarz dziełami sztuki. Po śmierci ojca w 1652 roku przejął rodzinny biznes, co jednak nie uchroniło go przed problemami finansowymi.

Handel dziełami sztuki

Prowadzenie karczmy „Mechelen” oraz handel dziełami sztuki stanowiły istotną część działalności Vermeera. Pozwalało mu to na kontakt z rynkiem sztuki i potencjalne źródło dochodu, które jednak okazało się niewystarczające.

Problemy finansowe i długi

Drogi materiał malarski

Mimo braku wielkiego majątku, Vermeer nie oszczędzał na materiałach do malowania. Używał niezwykle kosztownych pigmentów, takich jak naturalna ultramaryna, pozyskiwana z lapis lazuli. Stosował ten luksusowy pigment bardzo wcześnie i obficie, nie tylko w głównych elementach obrazu, ale nawet w podmalówkach i cieniach, co świadczy o jego dążeniu do perfekcji i jakości.

Pożyczki i zastawy

Pod koniec życia artysta znalazł się w tragicznej sytuacji finansowej. W 1675 roku musiał pożyczyć 1000 guldenów od handlarza jedwabiem Jacoba Romboutsza, zastawiając nieruchomość należącą do jego teściowej. Był to desperacki krok, mający na celu ratowanie rodziny przed całkowitym upadkiem.

Bankructwo i masa upadłościowa

Po śmierci Vermeera jego żona Catharina musiała prosić sąd o zwolnienie z długów. Zarządcą masy upadłościowej artysty został słynny mikroskopista Antonie van Leeuwenhoek, co świadczy o skali finansowych problemów, z jakimi borykała się rodzina.

Zdrowie i przyczyna śmierci Vermeera

Nagła choroba i śmierć

Johannes Vermeer zmarł nagle, po chorobie trwającej zaledwie półtora dnia. Mimo że wcześniej cieszył się dobrym zdrowiem, wpadł w stan gorączki i dezorientacji, co doprowadziło do jego śmierci w wieku 43 lat.

Stres a stan zdrowia

Według relacji jego żony, bezpośrednią przyczyną nagłego pogorszenia stanu zdrowia Vermeera był ogromny stres związany z zapaścią finansową. Ciężar odpowiedzialności za rodzinę i problemy związane z pracą malarską i handlem mogły przyczynić się do jego przedwczesnej śmierci.

Wpływ wojny na zdrowie

Załamanie zdrowia Vermeera nastąpiło w burzliwym okresie wojny z Francją, znanym jako Rampjaar (Rok Katastrofy) w 1672 roku. Konsekwencje tej wojny miały znaczący wpływ nie tylko na sytuację finansową artysty, ale także na jego ogólny stan psychiczny i fizyczny.

Kontrowersje i kontekst historyczny

Rok Katastrofy (Rampjaar)

Rok 1672 był dla Republiki Holenderskiej niezwykle trudny. Kraj znalazł się pod inwazją wojsk francuskich, niemieckich i brytyjskich. Ten okres, znany jako „Rok Katastrofy”, przyniósł ogromne zniszczenia i destabilizację, co bezpośrednio dotknęło życie i pracę Vermeera.

Paraliż rynku sztuki

Wojna spowodowała gwałtowne zamknięcie sklepów i teatrów, co doprowadziło do paraliżu rynku sztuki. Brak możliwości sprzedaży dzieł sztuki, zarówno własnych, jak i tych, którymi handlował Vermeer, pogłębiło jego problemy finansowe i doprowadziło do ruiny.

Brak możliwości sprzedaży dzieł

W obliczu wojennej zawieruchy i kryzysu gospodarczego, Vermeer nie mógł sprzedać ani swoich obrazów, ani dzieł innych mistrzów, którymi się zajmował. Ta patowa sytuacja ekonomiczna była jednym z głównych czynników prowadzących do jego bankructwa i śmierci.

Ciekawostki z życia i twórczości Vermeera

Ograniczona przestrzeń twórcza

Większość swoich arcydzieł Johannes Vermeer namalował w zaledwie dwóch małych pokojach swojego domu. Ta ograniczona przestrzeń twórcza nie przeszkodziła mu w stworzeniu dzieł o ogromnej skali i głębi.

Nieliczne obrazy plenerowe

Do nielicznych dzieł Vermeera, które zostały namalowane poza wnętrzami, należą słynne obrazy „Widok Delft” i „Uliczka”. Te pejzaże ukazują jego umiejętność oddawania atmosfery i detali otoczenia.

Powtarzalność rekwizytów

Na obrazach Vermeera często pojawiają się te same meble, dekoracje oraz te same modelki, głównie kobiety. Taka powtarzalność sugeruje, że artysta pracował w swoim domu, wykorzystując dostępne mu przedmioty i otoczenie.

Teorie o użyciu pomocy optycznych

Camera obscura i jej wpływ

Istnieją teorie sugerujące, że Vermeer mógł używać urządzeń optycznych, takich jak camera obscura. Pomoc ta mogła mu pomagać w osiągnięciu niezwykłej precyzji w oddawaniu światła, perspektywy i szczegółów, co nadawało jego obrazom niemal fotograficzny charakter. To właśnie urządzenie mogło być kluczem do jego unikalnej techniki malarskiej.

Debata naukowa nad jej użyciem

Kwestia używania przez Vermeera camera obscura pozostaje przedmiotem gorących debat wśród historyków sztuki. Choć istnieją mocne przesłanki, brak jest jednoznacznych dowodów, co czyni tę kwestię fascynującym elementem dyskusji o jego technice malarskiej.

Główna patronka Vermeera

Wsparcie finansowe

Najnowsze badania wskazują, że główną patronką artysty była Maria de Knuijt, żona Pietera van Ruijvena. Maria de Knuijt wspierała Vermeera przez większość jego kariery, zapewniając mu niezbędne środki do życia i tworzenia. Dzięki jej wsparciu mógł kontynuować swoją pracę artystyczną.

Przełomowe badania i wystawa

Informacje o znaczącej roli Marii de Knuijt w życiu Vermeera stały się szerzej znane dzięki przełomowej wystawie poświęconej artyście, która odbyła się w Rijksmuseum w 2023 roku. Badania te rzucają nowe światło na kontekst finansowy i artystyczny jego twórczości.

Chronologia życia i kariery Vermeera

Kluczowe daty

• 1632: Narodziny Johanna Vermeera w Delft.
• 1653: Ślub z Cathariną Bolnes i prawdopodobne przejście na katolicyzm. Przyjęcie do Gildii Świętego Łukasza.
• 1672: Wezwanie jako ekspert do oceny kolekcji obrazów; rok rozpoczęcia wojny z Francją (Rampjaar).
• 1675: Śmierć artysty w wieku 43 lat.

Warto wiedzieć: Choć Johannes Vermeer urodził się w 1632 roku, jego sława rozkwitła dopiero w połowie XIX wieku, blisko dwa stulecia po jego śmierci.

Rodzina Vermeera

Kluczowe fakty z kariery artystycznej

• Status za życia: Umiarkowanie odnoszący sukcesy prowincjonalny malarz scen rodzajowych.
• Dorobek: Tylko 34 powszechnie przypisywane dzieła.
• Technika: Pracował powoli i z wielką precyzją, tworząc średnio 3 obrazy rocznie.
• Materiały: Używał kosztownych pigmentów, w tym naturalnej ultramaryny.
• Funkcje: Czterokrotnie wybierany na przewodniczącego Gildii Świętego Łukasza.
• Ekspertyza: W 1672 roku ocenił kolekcję obrazów jako fałszerstwa.

Johannes Vermeer, mimo okresu zapomnienia po śmierci, pozostawił po sobie dziedzictwo mistrza światła i kompozycji, którego niewielki, lecz niezwykle cenny dorobek artystyczny jest inspiracją dla kolejnych pokoleń. Jego życie, naznaczone zarówno geniuszem twórczym, jak i tragicznymi problemami finansowymi, stanowi fascynujący przykład złożoności losów artysty złotego wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Vermeer